Sektet islamike në Shqipëri: Bektashizmi

Islami u përhap në tokat shqiptare jo vetëm në variantin e  vetkryesor, sunit, por edhe 

në formën e sekteve (tarikateve) të ndryshme, siç ishin bektashizmi, halvetizmi, 

rufaizmi etj. Dëshmi të pranisë së këtyre sekteve mistike në territorin shqiptar janë 

teqetë e ndërtuara në një numër vendbanimesh. Midis sekteve islamike në fjalë, 

bektashizmi fitoi një popullaritet dhe shtrirje të konsiderueshme në viset shqiptare.

 

 

 

 

Bektashinjtë u shfaqën së pari në formën e një urdhri dervishësh në pjesën aziatike të Perandorisë Osmane (Anadoll). Themelues dhe mbrojtës i këtij urdhri mistik ishte Haxhi Bektashi, i lindur në Iran më 1249 dhe i vendosur në Turqi më 1284.  Themeluesit e bektashizmit që në fillim dolën kundër rreptësisë doktrinare dhe dogmatizmit, duke shpallur dashurinë për të gjithë, vëllazërinë dhe bashkimin. Ndryshe nga tradita islamike, bektashinjtë e zhvilluan letërsinë e vet fetare kryesisht në gjuhën osmane dhe jo arabisht dhe persisht.

 



 

 

 

Një nga misionarët kryesorë të Haxhi Bektashit, i cili u bë i 

famshëm për predikimin e urdhrit bektashian në hapësirat 

ballkanike, ka qenë Sari Salltëku, për të cilin qarkullojnë mjaft 

tregime dhe legjenda. Sari Salltëku, i cili u shndërrua në një nga 

personalitetet më të shquara të bektashizmit, në fillim të shek. 

XIV u dërgua nga Haxhi Bektashi në Ballkan e në Shqipëri dhe i 

maskuar me veladonin e një murgu të krishterë, me durim e 

maturi të veçantë, punoi për të mbjellë farën e besimit 

bektashian. Shkupi, Ohri, Kruja dhe Janina ishin disa nga qytetet 

kryesore, ku ndaloi Sari Salltëku për të përmbushur misionin e 

lartpërmendur. Shenjtori bektashian ndihmohej në punën e vet 

nga një numër dervishësh, të cilët i përhapnin parimet 

bektashiane duke u paraqitur publikisht në emër të profetit Jezu 

Krisht dhe jo të Haxhi Bektashit. Madje Sari Salltëku dhe 

bashkëpunëtorët e vet themeluan në Korfuz edhe një “institut 

ortodoks”, i cili në të vërtetë u përdor për të përhapur në popull 

idetë e lirisë, dashurisë dhe të disiplinës bektashiane.

 

Që prej kohës së themelimit sekti (tarikati) bektashian erdhi duke u plotësuar nga 

pikëpamja ideore dhe organizative, derisa në fundin e shek. XV 
Balim Sulltani do t’i jepte 

trajtën përfundimtare këtij urdhri.



Bektashizmi që në fillimet e veta u paraqit si një sekt islamik liberal, duke qenë i afërt në 

shumë aspekte edhe me krishterimin. Tri ishin elementet kryesore mbi të cilat 

mbështetej besimi bektashian: e vërteta (
hakikati), dituria (marifeti) dhe ligji (sheriati). 

Këta tre elementë konsiderohen si shtylla të këtij besimi dhe si parimet udhëheqëse të 

veprimtarisë së njeriut. Në këtë mënyrë porositej që ndjekësit e këtij urdhri të ishin të 

drejtë dhe të sinqertë kudo dhe kurdo, të luftonin për të qenë sa më të ditur dhe të 

zbatonin ligjet e vendit ku jetonin.



Ndryshe nga besimtarët sunitë, bektashinjtë nuk e kishin të ndaluar përdorimin e pijeve 

alkoolike dhe nuk e pranonin mbulesën e fytyrës së grave kur dilnin në publik. 

Bektashizmi respektonte ekzistencën dhe zhvillimin e lirë të kombeve dhe të besimeve të 

ndryshme fetare. Parajsa (
xheneti) dhe ferri (xhehenemi) për bektashinjtë s’ishin gjë 

tjetër veçse prehja e shpirtit kur njeriu bën mirë dhe vuajtja e tij kur njeriu bën keq në 

jetë. Falja gjithashtu pakësohej nga pesë herë vetëm në dy herë në ditë, ndërsa agjërimi, 

nga një muaj në dhjetë ditë, duke ndërprerë vetëm të pirët e ujit.



Natyra liberale dhe eklektike e bektashizmit e bëri këtë sekt mjaft të pranueshëm e 

tërheqës për mjedisin ballkanik e veçanërisht për atë shqiptar, ku feja e krishterë 

bashkëjetonte me elementë të fuqishëm të trashëgimisë pagane të periudhës 

parakristiane. Në këtë mënyrë, përhapja e bektashizmit në tokat shqiptare u bë një nga 

aspektet kryesore të procesit të islamizimit të popullsisë, duke e shoqëruar këtë proces 

që nga fillimet e tij. Edhe pse, siç u theksua më sipër, tradita bektashiane duhet të ketë 

qenë e hershme në Shqipëri (fundi i shek. XIV-fillimi i shek. XV), burimet historike të 

njohura deri më tani i regjistrojnë gjurmët e saj që nga gjysma e dytë e shek. XVII. Sipas 

të dhënave të përftuara nga udhëpërshkrimi i gjeografit osman Evlija Çelebiu, në disa 

qytete shqiptare të kësaj kohe ekzistonin vende të shenjta dervishësh, si teqe, tyrbe etj. 

Me terma më konkretë përmendet teqeja e Haxhi Bektash Veliut në Kaninë të Vlorës e 

ndërtuar nga Sinan Pasha si vepër bamirësie. Në qytetin e Vlorës gjithashtu ekzistonte 

një teqe bektashiane me emrin e Baba Sulltanit (e njohur ndryshe me emrin Kuz Baba). 

Prania e bektashizmit dëshmohet në këtë kohë edhe në qytetin e Gjirokastrës, kur thuhet 

se shumica e popullsisë së këtij qyteti ulej dhe ngrihej duke thirrur për Aliun (është fjala 

për dhëndrin e profetit Muhamed, imam Aliun, për të cilin bektashinjtë kishin adhurim të 

veçantë); festonin krahas dy Bajrameve si ditë të shenjta, Shën Gjergjin, Nevruzin, Shën 

Mitrin, Sari Salltëkun, dhe në këto festa pinin verë të kuqe dhe raki. Edhe në vendbanime 

të tjera shqiptare, si në Pogradec, Mitrovicë, Kaçanik etj., sipas burimit të mësipërm, 

ekzistonin teqe bektashiane, çka flet për shtrirjen relativisht të gjerë të këtij sekti islamik 

deri në vitet 60-70 të shek. XVII.



Një nga qendrat e spikatura të bektashizmit shqiptar ishte bërë qyteti i Krujës, ku disa 

dëshmi interesante, siç janë gurët e varreve me simbole bektashiane që datojnë 

përkatësisht në vitet 1717 e 1728, flasin qartë për praninë e këtij urdhri në qytet të 

paktën që nga dhjetëvjeçarët e parë të shek. XVII. Lidhjet e ngushta të Krujës me 

bektashizmin duken qartë edhe në faktin se, krahas disa 
teqeve zavijeve (teqe të vogla) 

bektashiane, në rrethinën e qytetit ka ekzistuar në Kreshtën e Malit edhe vendi i shenjtë 

me emrin e Sari Salltëkut, qendër e njohur pelegrinazhi jo vetëm për besimtarët e këtij 

sekti, por edhe për njerëz të besimeve të tjera.



Ritmet e përhapjes së bektashizmit në radhët e popullit shqiptar u shpejtuan gjatë 

gjysmës së dytë të shek. XVIII dhe fillimeve të shek. XIX, kohë kur urdhri i mësipërm 

fitoi mbështetjen e Ali pashë Tepelenës, sundimtarit të Pashallëkut të Janinës. Duke qenë 

kundërshtar i pushtetit qendror osman, në mënyrë të vetvetishme pashai tepelenas u 

afrua me korpusin e jeniçerëve, në këtë kohë opozitar i pushtetit sulltanor. Me këtë 

shpjegohen prirjet e tij adhuruese ndaj sektit bektashian, i cili ishte fe sunduese në radhët 

e jeniçerëve. Madje, thuhet se vetë Ali Pasha përqafoi bektashizmin dhe bëri çmos për 

fuqizimin e këtij urdhri në Shqipëri. Sundimtari i Janinës u lidh ngushtë edhe me një nga 

misionarët e bektashizmit në Shqipëri, Sheh Memiun (Sheh Mimi), veprimtaria e të cilit 

ishte veçanërisht e spikatur në Krujë dhe në rrethin e saj, ku u ndërtua në vitin 1802 edhe 

një teqe me emrin e tij.



Kryeqendra e pashallëkut, Janina, ishte kthyer në vendqëndrim për mjaft dervishë e 

misionarë të ndryshëm të urdhrit bektashian, të cilët vinin nga Stambolli apo qendra të 

tjera të Perandorisë Osmane, të larguar prej andej për arsye të ndryshme. Brenda 

territorit të pashallëkut dervishët bektashianë gjenin kushte të përshtatshme dhe trajtim 

të privilegjuar nga ana e Ali Pashës. Atyre u viheshin në dispozicion shuma të hollash dhe 

ndërtesa për banim, ndërsa në mjaft raste edhe prona të konsiderueshme. Kështu, Sheh 

Bursaliu i ardhur nga Anadolli, shef i një teqeje në Prevezë, gëzonte një benefic vjetor 

prej 20 000 frangash dhe një shtëpi të kushtueshme, kurse një tjetër dervish me 

prejardhje nga Maroku, Seid Ahmet Efendiu (misionar diplomatik i Ali Pashës), u pajis 

me prona tokësore të konsiderueshme me të ardhura prej më se 20 000 frangash, duke u 

emëruar njëkohësisht edhe si sheh i një teqeje pranë qytetit të Pargës.



Një tjetër dinjitar i urdhrit bektashian në Pashallëkun e Janinës, Sheh Ahmeti nga Siria, 

shef i një teqeje në hyrje të qytetit të mësipërm, zotëronte gjithashtu sipërfaqe të gjera 

tokësore me të ardhura të lakmueshme.



Pas likuidimit të korpusit të jeniçerëve nga sulltan Mahmuti II më 15 qershor 1826, në 

Stamboll dhe në qendra të tjera të Perandorisë Osmane, shpërtheu një stuhi e fortë 

dhune e represioni kundër urdhrit bektashian. Në kryeqytetin e perandorisë u 

shkatërruan mjaft teqe të këtij urdhri, u arrestuan, u burgosën, u ezekutuan ose u dëbuan 

baballarë, dervishë, si dhe u konfiskuan libra të shumtë. Mirëpo nuk kaloi shumë kohë 

dhe urdhri bektashian filloi ta rimarrë veten me shpejtësi. Nga ana tjetër, furtuna 

kundërbektashiane e sulltan Mahmutit II në viset shqiptare kaloi pa pasoja të rënda, 

duke mos përjashtuar këtu ndonjë ndikim negativ që ushtroi në këtë drejtim rivaliteti 

midis Ali pashë Tepelenës si mbrojtës i bektashizmit dhe Bushatllinjve të Shkodrës si 

mbrojtës të islamit sunit dhe kundërshtarë të bektashizmit.



Pas bektashizmit, halvetizmi ishte sekti (
tarikati) kryesor islamik që depërtoi në viset 

shqiptare. Emri i këtij sekti lidhet me themeluesin e tij Omer el Halveti nga Tabrizi i 

Iranit (shek. XIV). Rëndësi të veçantë në historinë e këtij sekti ka figura e Sejid Jahja 

Shirvaniut (mesi i shek. XV) nga Bakuja, i cili njihet si themelues i vërtetë i tij. Praktika 

fetare e sektit halveti konsiston në tërheqjen e besimtarit në një dhomë të veçuar për të 

kryer ritin e “zikrit”, rit i cili lidhet me përmendjen e Zotit me zë të lartë nën emra të 

ndryshëm të gjetur posaçërisht për një gjë të tillë.



Shehlerët dhe dervishët halvetinj në të shumtën e kohës, kanë qenë aleatë të pushtetit 

politik osman në ruajtjen dhe konsolidimin e islamit sunit në vendet e sunduara dhe në 

luftërat e tij kundër fuqive të krishtera.



Fillesat e përhapjes së halvetizmit në tokat shqiptare i takojnë fundit të shek. XIV dhe 

gjysmës së parë të shek. XV. Megjithatë, depërtimi i këtij sekti në mesin e popullit 

shqiptar bëhet më i dukshëm duke filluar nga gjysma e parë e shek. XVI. Vendpërhapja e 

tij fillestare u bënë krahinat e Shqipërisë Jugore. Qendrat kryesore ku u vendosën 

misionarët halvetinj qenë Delvina dhe Vlora. Nxitësi kryesor i këtij procesi ishte Jakup 

Efendiu, një nga shehlerët e dëgjuar të këtij sekti në këtë kohë, ndërsa qendër e 

rrezatimit halvetian për krahinat e lartpërmendura ishte qyteti i Janinës, ku, që në vitin 

1390 ishte themeluar një teqe e këtij sekti nga Gazi Evrenoz beu me autorizimin e sulltan 

Bajazitit I.



Duke u nisur nga fakti se në Berat, Korçë, Elbasan dhe në Vlorë në fund të shek. XV dhe 

fillim të shek. XVI dëshmohet të jenë themeluar teqe halvetiane, do të pranohet se 

përhapja gjeografike e këtij sekti ishte zgjeruar jo pak. Evolucioni i këtij procesi 

shpejtohet edhe më shumë gjatë shek. XVIII, shekull gjatë të cilit tarikati halvetian shton 

praninë e vet edhe në Kosovë dhe në trevat shqiptare në Maqedoninë Perëndimore. Kjo 

shihet në rrjetin e teqeve halvetiane që themelohen gjatë kësaj kohe në këto treva. 

Kështu, Prizreni, Gjakova, Rahoveci, Manastiri, Kërçova etj., u bënë qendrat kryesore të 

halvetizmit.

Bektashi Cloud

User login

Navigation

Who's online

There are currently 0 users and 43 guests online.